Những lệch chuẩn về nhận thức chính trị - xã hội của một bộ phận thanh, thiếu niên hiện nay là vấn đề cần được nhìn nhận một cách nghiêm túc và toàn diện. Những biểu hiện này, nếu không được nhận diện đầy đủ và ngăn ngừa kịp thời, không chỉ làm suy giảm chất lượng nguồn nhân lực trẻ mà còn tiềm ẩn nguy cơ ảnh hưởng đến nền tảng tư tưởng, sự ổn định chính trị - xã hội của đất nước.
Trong bối cảnh đất nước đang đẩy mạnh công cuộc đổi mới,
hội nhập quốc tế sâu rộng và chuyển đổi số diễn ra mạnh mẽ, yêu cầu đặt ra đối
với thanh niên không chỉ dừng lại ở tri thức, kỹ năng mà trước hết và trên hết
là nhận thức chính trị - xã hội đúng
đắn, bản lĩnh và vững vàng. Tuy nhiên, thực tiễn cho thấy, bên cạnh đại
đa số thanh niên có lý tưởng, có hoài bão và tinh thần cống hiến, vẫn còn tồn
tại một bộ phận không nhỏ có những biểu hiện lệch chuẩn về nhận thức chính trị – xã hội, cụ thể là:
Thứ nhất, phai nhạt lý tưởng cách mạng, suy giảm niềm tin chính trị. Đây là một trong những biểu hiện mang
tính “gốc rễ”, đáng lo ngại nhất
trong lệch chuẩn về nhận thức chính trị -
xã hội của một bộ phận thanh niên. Lý tưởng cách mạng là hệ giá trị định
hướng cho hành động, là mục tiêu cao đẹp gắn với độc lập dân tộc và chủ nghĩa
xã hội. Tuy nhiên, ở một bộ phận thanh niên, lý tưởng đó đang dần bị “mờ hóa”, mất phương hướng trong xác
định mục tiêu sống và lý tưởng phấn đấu. Thay vì hướng tới các giá trị cao đẹp như cống hiến, phục vụ cộng
đồng, nhiều người trẻ có xu hướng lựa chọn lối sống thực dụng, đặt nặng lợi ích
vật chất, đề cao lợi ích cá nhân, coi nhẹ trách nhiệm xã hội.
Song hành với đó là sự suy giảm niềm tin chính trị. Biểu
hiện ở sự không tin tưởng vào mục tiêu, con đường phát triển của đất nước, vào
vai trò lãnh đạo của Đảng, vào tính đúng đắn của đường lối đổi mới và hiệu quả
hoạt động của hệ thống chính trị; thiếu niềm tin vào các giá trị cốt lõi của
chế độ, thậm chí có thái độ hoài nghi, phủ nhận những giá trị nền tảng đã được
kiểm chứng qua thực tiễn cách mạng.
Thứ hai, nhận thức phiến diện, hiểu sai
lệch về dân chủ và quyền con người. Biểu hiện rõ nét của tình trạng này
là xu hướng đồng nhất dân chủ với “tự
do tuyệt đối”, coi dân chủ như quyền được nói, làm mọi điều theo ý muốn
cá nhân mà không bị ràng buộc bởi pháp luật hay trách nhiệm xã hội. Từ đó, một
số thanh niên dễ rơi vào tâm lý đề cao
cái “tôi” cực đoan, xem nhẹ kỷ cương, phủ nhận vai trò điều chỉnh của
pháp luật, thậm chí có thái độ phản ứng tiêu cực khi các hành vi vi phạm bị xử
lý. Cùng với đó là cách hiểu lệch lạc
về quyền con người, khi chỉ nhấn mạnh đến “quyền” mà bỏ qua “nghĩa vụ”,
coi quyền cá nhân tách rời lợi ích, trách nhiệm cộng đồng.
Thứ ba, nhận thức
lệch
lạc về lịch sử, giá trị dân tộc.
Biểu hiện cụ thể là sự thiếu hiểu biết về các giai đoạn lịch sử quan trọng,
không nắm được ý nghĩa của các sự kiện, nhân vật tiêu biểu; hoặc tiếp nhận
thông tin lịch sử qua các nguồn không chính thống, dẫn đến hiểu sai, đánh giá sai bản chất vấn đề.
Đáng chú ý là xu hướng phủ nhận hoặc hạ
thấp giá trị lịch sử dân tộc, đề cao giá trị bên ngoài một cách cực
đoan, từ đó nhìn nhận lịch sử dân tộc với thái độ hoài nghi, thậm chí so sánh
phiến diện, thiếu cơ sở, từ đó hạ
thấp giá trị của sự hy sinh, mất mát của các thế hệ đi trước, dẫn
đến thái độ coi nhẹ chủ quyền, thiếu ý thức bảo vệ Tổ quốc. suy giảm
lòng tự hào, tự tôn dân tộc...
Thứ tư, lệch chuẩn trong ý thức pháp luật và trách nhiệm công
dân. Có thể nhận
thấy rõ một bộ phận thanh niên chưa nhận thức đầy đủ vai trò của pháp luật trong
điều chỉnh hành vi xã hội; có biểu hiện xem nhẹ, thậm chí coi
thường pháp luật. Điều này thể hiện qua tâm lý “biết nhưng vẫn vi phạm”... Một biểu hiện khác là sự thờ ơ, vô cảm trước các
vấn đề chung của xã hội, thể hiện ở việc thiếu ý thức tham gia
xây dựng cộng đồng, né tránh nghĩa vụ công dân. Không ít thanh niên quan niệm
trách nhiệm xã hội là “việc của người khác”, chỉ quan tâm đến lợi ích cá nhân
trước mắt mà không ý thức được trách nhiệm của mình trong sự phát triển chung
của đất nước.
Thứ năm, tư duy cực đoan, phiến diện trong
đánh giá các vấn đề xã hội. Biểu hiện của tư duy này là chỉ nhìn thấy mặt tiêu cực hoặc tích cực mà
không nhận thức được tính đa chiều, phức tạp. Có trường hợp chỉ từ một hiện
tượng tiêu cực cá biệt đã vội vàng quy
kết thành bản chất của cả hệ thống, dẫn đến những đánh giá sai lệch, cực
đoan. Ngược lại, cũng có biểu hiện tuyệt
đối hóa thành tựu, né tránh hoặc phủ nhận những hạn chế, khiến nhận thức
thiếu khách quan. Ngoài ra, không ít người trẻ còn dễ bị kích động bởi thông tin giật gân, hình thành quan điểm nhanh
nhưng thiếu kiểm chứng, dẫn đến “hiểu nhanh nhưng không hiểu đúng”. Đặc biệt,
tư duy này dễ bị các thông tin xấu, độc lợi dụng để dẫn dắt, kích động, từ đó làm suy giảm niềm tin chính trị và ảnh
hưởng đến sự ổn định tư tưởng.
.png)
Thứ nhất, tăng cường giáo dục chính trị, tư tưởng, pháp luật, ý thức, trách nhiệm
công dân cho thanh niên. Trước hết, cấp ủy, lãnh đạo các cơ quan, đơn vị, các tổ
chức chính trị - xã hội... cần tập trung giáo dục lý tưởng cách mạng, bản
lĩnh chính trị và niềm tin vào con đường phát triển của đất nước, giúp thanh niên có lập trường vững
vàng trước những tác động phức tạp của xã hội. Đồng thời, phải chú trọng trang
bị kiến thức
chính trị, pháp luật cơ bản,
giúp họ hiểu đúng các vấn đề chính trị - xã hội. Cùng với đó, cần chú trọng giáo
dục đạo đức,
lối sống và hệ giá trị chuẩn mực, góp phần hình thành nhân cách, định hướng hành vi đúng đắn. Đặc
biệt, trong bối cảnh chuyển đổi số, cần tăng cường giáo dục kỹ năng số, kỹ năng nhận
diện và xử lý thông tin trên không gian mạng, giúp thanh niên có khả năng tự “lọc
nhiễu”, không bị dẫn dắt bởi các thông tin sai trái, độc hại.
Thứ hai, phát huy vai trò, trách nhiệm của gia đình, nhà trường và các tổ chức
đoàn thể trong giáo dục, định hướng, rèn luyện, quản lý thanh niên. Trước hết, gia
đình cần phải chuyển mạnh theo hướng giáo dục chủ động, định hướng giá trị cho
con em. Mỗi bậc cha mẹ cần ý thức rõ trách nhiệm trong việc hình thành cho con
cái những chuẩn mực đạo đức, ý thức chấp hành pháp luật, ý thức công dân, tinh
thần trách nhiệm và kỷ luật, đồng thời trở thành tấm gương mẫu mực về lối sống,
cách ứng xử và thái độ trước các vấn đề xã hội. Đối với nhà trường cần khẳng
định vai trò trung tâm trong việc tổ chức giáo dục toàn diện. Không chỉ truyền
thụ tri thức, nhà trường phải chú trọng giáo dục chính trị, tư tưởng, đạo đức,
pháp luật và kỹ năng sống cho học sinh, sinh viên; trang bị năng lực xử lý
thông tin trên mạng xã hội giúp người học biết phân biệt đúng - sai, thật -
giả, từ đó hình thành bản lĩnh và thái độ đúng đắn trước các luồng thông tin đa
chiều. Đồng thời, nhà trường phải xây dựng môi trường giáo dục kỷ cương, lành
mạnh, thực sự là nơi “dạy chữ gắn với dạy người”.
Bên cạnh đó, các tổ chức đoàn thể như Đoàn Thanh niên,
Hội Sinh viên... đẩy mạnh tiến hành các phong trào thi đua, hoạt động tình
nguyện, diễn đàn sinh hoạt chính trị và các mô hình giáo dục trải nghiệm nhằm tạo
môi trường để thanh, thiếu niên học tập, rèn luyện, cống hiến và trưởng thành.
Thứ ba, đẩy mạnh bồi dưỡng
nâng cao năng lực số và tư duy phản biện cho thanh niên. Đây không chỉ là giải pháp nhằm trang
bị kỹ năng thích ứng với thời đại công nghệ mà còn là “lá chắn mềm” giúp thanh niên
nhận diện, sàng lọc, đánh giá và xử lý thông tin một cách đúng đắn, qua đó
phòng ngừa các biểu hiện lệch chuẩn trong nhận thức. Vì vậy, cần tập trung bồi
dưỡng năng lực số theo hướng toàn diện, giúp thanh niên tìm kiếm thông tin
chính xác, sử dụng hiệu quả các nền tảng số phục vụ học tập và làm việc, đồng
thời hiểu rõ các nguyên tắc an toàn thông tin, bảo mật dữ liệu cá nhân và trách
nhiệm pháp lý khi tham gia không gian mạng; khả năng nhận diện nguồn tin, phân
biệt thông tin chính thống với tin giả, tin sai lệch, từ đó tránh bị dẫn dắt
bởi các nội dung tiêu cực, xấu độc... Đồng thời, bồi dưỡng tư duy phản biện
nhằm hình thành ở thanh niên kỹ năng lập luận, phản biện, đối thoại văn minh,
biết bảo vệ quan điểm đúng đắn đồng thời tôn trọng sự khác biệt.
Thứ tư, chú trọng xây dựng môi trường văn
hóa - xã hội lành mạnh cho thanh niên. Qua đó, bảo đảm môi trường xã hội an
toàn, thân thiện, không có bạo lực, tiêu cực, tệ nạn. Đặc biệt hiện nay cần coi
trọng xây dựng môi trường lành mạnh trên không gian mạng; phát triển hệ sinh
thái thông tin tích cực, chính thống, có sức hấp dẫn, đồng thời hạn chế, kiểm
soát và từng bước đẩy lùi các thông tin xấu, độc, sai lệch. Bên cạnh đó, cần
tăng cường xây dựng các thiết chế văn hóa, giáo dục và hoạt động xã hội phù hợp
với nhu cầu, đặc điểm của thanh niên, giúp họ sử dụng thời gian và năng lượng
một cách có ích, qua đó hạn chế sự lôi kéo của các yếu tố tiêu cực./.
Đại
tá Trần Nhật Nam, Khoa Lý luận Mác - Lênin, tư tưởng Hồ Chí
Minh, Học viện Biên phòng
Không có nhận xét nào:
Đăng nhận xét