Sau khi Chiến tranh lạnh
kết thúc, đặc biệt là thập niên đầu thế kỷ XXI, thế giới có nhiều biến động
phức tạp vượt qua khuôn khổ dự báo của giới nghiên cứu về một thế giới hòa
bình, ổn định và thịnh vượng. Trong thế giới đương đại, bên cạnh mối đe dọa về
quân sự, vẫn tồn tại và xuất hiện nhiều yếu tố mới đe dọa đến an ninh con người
và an ninh quốc gia như: khủng bố, dịch bệnh lây lan nhanh ở người và động vật,
biến đổi khí hậu, buôn bán ma túy, buôn bán phụ nữ và trẻ em, di cư xuyên biên
giới, tội phạm công nghệ cao... Tất cả các mối đe dọa xảy ra từ những yếu tố
này thuộc lĩnh vực an ninh phi truyền thống. Các mối đe dọa an ninh phi truyền
thống tuy không thách thức trực tiếp chủ quyền lãnh thổ quốc gia nhưng uy hiếp
và hủy hoại các yếu tố tạo nền tảng cho sinh tồn và phát triển của cá nhân con người, cộng đồng xã hội,
quốc gia dân tộc và toàn nhân loại.
Trước tiên cần hiểu “An ninh truyền thống” là việc đảm bảo
về thể chế chính trị vững mạnh của chính quyền trước nguy cơ tấn công hoặc can
thiệp vũ trang đến từ bên ngoài.
Vậy “An ninh phi truyền thống” là gì?
Đặc điểm của an ninh phi
truyền thống có những đặc điểm cơ bản sau: Các
vấn đề an ninh phi truyền thống diễn ra ảnh hưởng trên phạm vi khu vực hoặc
toàn cầu, mang tính xuyên quốc gia. Nó có thể phát sinh từ một quốc gia này
nhưng có khả năng lan tỏa với tốc độ nhanh, phạm vi rộng đến quốc gia khác
(biến đổi khí hậu, tội phạm công nghệ cao, dịch bệnh lây lan nhanh ở người, gia
súc và cây trồng...); các mối đe dọa an ninh phi truyền thống thường do các tác
nhân tự nhiên hoặc do các tổ chức ngoài nhà nước, nhóm người hoặc cá nhân tiến
hành; an ninh phi truyền thống còn là sự xung đột giữa quân đội các nhà nước; các
mối đe dọa an ninh phi truyền thống uy hiếp trực tiếp đến cá nhân con người
hoặc cộng đồng, quốc gia - dân tộc; an ninh phi truyền thống còn uy hiếp trực
tiếp đến chủ quyền lãnh thổ quốc gia - dân tộc, uy hiếp an ninh quốc gia; các
mối đe dọa an ninh phi truyền thống có cả những vấn đề mang tính phi bạo lực
(kinh tế, văn hóa, môi trường, an ninh mạng, dịch bệnh...) và những vấn đề mang
tính bạo lực, nhưng đó là bạo lực phi quân đội (khủng bố, tội phạm có tổ
chức...); giải quyết an ninh phi truyền thống nhấn mạnh đến hợp tác, sử dụng
biện pháp ngoại giao, kể cả ngoại giao giữa quân đội các nước. Tuy nhiên, cần
phải thấy rằng, nhiều mối đe dọa an ninh phi truyền thống đã xuất hiện từ rất
lâu trong lịch sử (dịch bệnh, khan hiếm lương thực, khủng bố...) nhưng do diễn
ra ở phạm vi nhỏ hẹp, quy mô chưa lớn, truyền thông chưa phát triển hoặc vấn đề
quyền con người chưa được quan tâm, nên ít hoặc không được quan tâm. Còn ngày
nay, do tác động của toàn cầu hóa, mặt trái của sử dụng thành tựu cách mạng
khoa học - công nghệ, sự mở rộng các phương tiện truyền thông đa phương
tiện,... các vấn đề an ninh phi truyền thống có điều kiện phát tác nhanh, lan
tỏa rộng, ảnh hưởng lớn, trở thành mối quan tâm của toàn nhân loại.
Các
thách thức an ninh phi truyền thống từ các thập niên đầu thế kỷ XXI được biểu
hiện đa dạng, phức tạp trên nhiều lĩnh vực. Xung quanh vấn đề này còn có nhiều
quan điểm khác nhau, song có thể khái quát an ninh phi truyền thống dưới những
lĩnh vực như sau: An ninh năng lượng và
môi trường; An ninh lương thực và dịch bệnh; An ninh tôn giáo, dân tộc; An ninh
kinh tế, tài chính, tiền tệ; An ninh hạt nhân; An ninh sinh thái; Di cư bất hợp
pháp; Tội phạm công nghệ cao; Tội phạm và rửa tiền; Chủ nghĩa khủng bố…
Vấn
đề an ninh phi truyền thống được Đảng ta nhận thức từ rất sớm và thể hiện trong
Nghị quyết số 08/NQ-TW, ngày 17/12/1998 của BCHTW khóa VIII. Vấn đề này tiếp
tục được đề cập, nêu rõ trong nội dung các văn kiện Đại hội XI, XII, XIII của
Đảng. Trong đó xác định rõ: “An ninh phi truyền thống là bộ phận trong
chiến lược an ninh quốc gia, có liên quan trực tiếp đến sự ổn định chính trị và
phát triển của đất nước”. Ngay từ Đại hội X của Đảng đã chỉ rõ:
“Xây dựng nền quốc phòng toàn dân và an ninh nhân dân vững mạnh toàn diện; bảo
vệ vững chắc Tổ quốc, độc lập, chủ quyền, thống nhất, toàn vẹn lãnh thổ; bảo vệ
Đảng, Nhà nước, nhân dân và chế độ xã hội chủ nghĩa; bảo vệ an ninh chính trị,
an ninh kinh tế, an ninh tư tưởng văn hóa và an ninh xã hội; duy trì trật tự,
kỷ cương, an toàn xã hội; giữ vững ổn định chính trị của đất nước, ngăn ngừa,
đẩy lùi và làm thất bại mọi âm mưu, hoạt động chống phá, thù địch, không để bị
động, bất ngờ. Nghị quyết Đại hội XI của Đảng cũng khẳng định: “Chủ động ngăn chặn,
làm thất bại mọi âm mưu, hoạt động chống phá của các thế lực thù địch và sẵn
sàng ứng phó với các mối đe dọa an ninh phi truyền thống mang tính toàn cầu,
không để bị động, bất ngờ trong mọi tình huống”. Tiếp đó, Đảng ta xác định vấn
đề an ninh phi truyền thống là nội dung quan trọng trong chiến lược bảo vệ Tổ
quốc của Việt Nam trong thời kỳ đổi mới và hội nhập quốc tế. Đối phó có hiệu
quả với mối đe dọa an ninh phi truyền thống sẽ góp phần đảm bảo ổn định xã hội,
phát triển kinh tế bền vững góp phần bảo vệ vững chắc Tổ quốc, bảo vệ chế độ,
giữ vững hòa bình, ổn định chính trị, an ninh quốc gia và trật tự, an toàn xã
hội. Kế thừa quan điểm về tăng cường quốc phòng, an ninh của các kỳ đại hội
trước, Đại hội đại biểu toàn quốc lần thứ XII của Đảng chỉ rõ: “Tăng cường tiềm
lực quốc phòng và an ninh; xây dựng thế trận quốc phòng toàn dân, thế trận an
ninh nhân dân vững chắc. Chủ động đấu tranh làm thất bại mọi âm mưu, hoạt động
chống phá của các thế lực thù địch; ngăn chặn, phản bác những thông tin và luận
điệu sai trái, đẩy lùi các loại tội phạm và tệ nạn xã hội; sẵn sàng ứng phó với
các mối đe dọa an ninh truyền thống và phi truyền thống, bảo đảm an ninh, an
toàn thông tin, an ninh mạng...”. Như vậy, bảo vệ Tổ quốc Việt Nam xã hội chủ nghĩa
không chỉ là giữ vững chủ quyền, thống nhất, toàn vẹn lãnh thổ, mà còn là bảo
vệ Đảng, bảo vệ Nhà nước, bảo vệ chế độ, bảo vệ an ninh chính trị và trật tự,
an toàn xã hội, bảo vệ bản sắc văn hóa dân tộc... Trong tình hình mới, trước
đòi hỏi của thực tiễn, một trong những nhiệm vụ chủ yếu mà Đảng ta đặt ra là
tập trung giải quyết các vấn đề nhằm bảo đảm an sinh xã hội, giảm tỷ lệ hộ
nghèo; cải thiện điều kiện chăm sóc sức khỏe cho nhân dân; bảo vệ môi trường,
chủ động phòng tránh thiên tai, ứng phó với tình trạng biến đổi khí hậu... Do
đó, Đại hội XIII của Đảng chỉ rõ: “Phát triển kinh tế xã hội là trung tâm; xây
dựng Đảng là then chốt; phát triển văn hóa - nền tảng tinh thần của xã hội; bảo
đảm quốc phòng và an ninh là nhiệm vụ trọng yếu, thường xuyên”. Xác định củng
cố quốc phòng, an ninh là nhiệm vụ trọng yếu, thường xuyên, nhưng luôn tập
trung lãnh đạo thực hiện tốt nhiệm vụ trung tâm là phát triển kinh tế, xây dụng
đất nước. Trong khi đặt lên hàng đầu nhiệm vụ xây dựng đất nước, chúng ta phải
luôn nâng cao cảnh giác, củng cố quốc phòng, bảo vệ an ninh chính trị, trật tự,
an toàn xã hội, bảo vệ Tổ quốc và các thành quả cách mạng; tăng cường quốc
phòng, giữ vững an ninh quốc gia, trật tự, an toàn xã hội. Đồng thời, Đảng ta
cũng khẳng định đối phó với an ninh phi truyền thống phải lấy phòng ngừa là
chính, được thể hiện bằng việc quản lý chặt chẽ của Nhà nước theo pháp luật,
tăng cường kiểm tra và xử lý nghiêm minh, triệt để với những hành vi vi phạm
pháp luật gây hậu quả nghiêm trọng. Có chiến lược phát triển kinh tế - xã hội
bền vững. Tích cực thực hiện các dự án, các chương trình quốc gia để chủ động
đối phó với các thảm họa do thiên tai gây ra...; đồng thời xây dựng và tổ chức
các lực lượng chuyên trách để ứng phó kịp thời khi nguy cơ an ninh phi truyền
thống xuất hiện, như thiên tai, bão lụt, ô nhiễm môi trường, cháy nổ... Bảo đảm
quốc phòng, an ninh nói chung và ứng phó với an ninh phi truyền thống nói riêng
là trách nhiệm của cả hệ thống chính trị và toàn dân dưới sự lãnh đạo của Đảng.
Trước những vấn đề hệ trọng đó, trong thời gian tới các đơn vị trong quân
đội cần tiếp tục đẩy mạnh toàn diện các giải pháp nâng cao chất lượng, hiệu quả
trong công tác bảo đảm an ninh phi truyền thống, song tập trung vào:
Một là, thường xuyên thông tin đến cán bộ, chiến
sĩ và nhân dân về an ninh phi truyền thống. Nó không còn là nguy cơ, mà đang là
mối đe dọa trực tiếp hàng ngày đối với cuộc sống của mỗi con người và an ninh
quốc gia. Ứng phó với an ninh phi truyền thống là trách nhiệm của cả hệ thống
chính trị, toàn quân và toàn dân dưới sự lãnh đạo của Đảng, điều hành, quản lý
của Nhà nước, trong đó Quân đội là lực lượng nòng cốt. Từ đó nâng cao nhận thức,
xác định trách nhiệm chính trị, tích cực, chủ động tham gia phòng ngừa, ứng phó
với các thách thức an ninh phi truyền thống trong giai đoạn mới. Đây là một
trong những nhiệm vụ trọng yếu, thường xuyên, vừa cấp bách, vừa lâu dài.
Hai là, cấp ủy, chỉ huy các cấp quán triệt, giáo dục, động
viên cán bộ, chiến sĩ thuộc quyền, nhất là các đơn vị đóng quân nơi vùng đồng
bào có đạo, vùng dân tộc thiểu số, vùng sâu, vùng xa, vùng biên giới, hải đảo,
vùng địa bàn trọng điểm, chiến lược tích cực tham gia phát triển kinh tế, văn
hóa, xã hội, giúp nhân dân xóa đói, giảm nghèo, đền ơn, đáp nghĩa, xây dựng cơ
sở chính trị; sẵn sàng ứng phó với mọi tình huống thiên tai với tinh thần “ở
đâu khó khăn, vất vả ở đó có bộ đội” góp phần nâng cao đời sống vật chất, tinh
thần cho nhân dân, và xây dựng khối đại đoàn kết toàn dân tộc.
Ba là, cán bộ, chiến sĩ trong toàn quân cần nêu cao tinh thần
cảnh giác, chủ động phát hiện, đấu tranh, phản bác, làm thất bại mọi âm mưu, hành
động chống phá, xuyên tạc, của các thế lực thù địch với âm mưu “diễn biến hòa
bình”, “bạo loạn lật đổ”, kích động “tự diễn biến”, “tự chuyển hóa” trong nội
bộ. Thực hiện tốt công tác nghiên cứu, dự báo, đánh giá tình hình, kịp thời
tham mưu có hiệu quả và xử lý kịp thời, kiên quyết các tình huống an ninh phi
truyền thống, góp phần bảo vệ vững chắc Tổ quốc Việt Nam xã hội chủ nghĩa.
Với xu thế toàn cầu hóa và sự phát triển
như vũ bão của khoa học công nghệ hiện nay, an ninh phi truyền thống đã và đang
nổi lên như một bộ phận đặc biệt quan trọng của bảo vệ an ninh quốc gia nói
chung. Vì vậy, toàn dân và quân ta cần nâng cao nhận thức về vấn đề này./.
Đàm Đình Tùng, Khoa CTĐ, CTCT
Không có nhận xét nào:
Đăng nhận xét