Tác động của internet, mạng xã hội đến đạo đức, lối sống của học viên học viện biên phòng hiện nay

 

Trong môi trường đặc thù của Quân đội, việc sử dụng Internet, mạng xã hội không chỉ là vấn đề cá nhân mà còn liên quan trực tiếp đến hình ảnh, uy tín của Quân đội nhân dân Việt Nam, đến an ninh, quốc phòng, thậm chí là bí mật quốc gia. Nghiên cứu, nhận diện rõ tác động của internet, mạng xã hội đến đạo đức, lối sống của học viên Học viện Biên phòng (HVBP), từ đó đề ra các giải pháp quản lý, định hướng phù hợp là vấn đề cấp thiết trong công tác giáo dục, rèn luyện học viên ở HVBP hiện nay.

Trong bối cảnh cuộc Cách mạng công nghiệp lần thứ tư đang diễn ra mạnh mẽ, internet và mạng xã hội đã trở thành một phần không thể thiếu trong đời sống xã hội hiện đại, đặc biệt đối với thế hệ trẻ trong đó có học viên ở các trường quân đội nói chung và HVBP nói riêng. Internet, mạng xã hội là kênh thông tin, giao tiếp, học tập, giải trí phổ biến có sức ảnh hưởng vô cùng sâu rộng. Bên cạnh những mặt tích cực nói trên, internet và mạng xã hội cũng đem đến nhiều hệ lụy phức tạp, tác động trực tiếp đến nhận thức, đạo đức, lối sống của học viên HVBP hiện nay.

HVBP là cơ sở giáo dục, đào tạo và nghiên cứu khoa học hàng đầu của lực lượng Bộ đội Biên phòng. Lưu lượng tuyển sinh hàng năm lớn với đa dạng các loại hình đào tạo, trong đó chủ yếu là học viên đào tạo đại học Biên phòng. Nhận thức rõ vai trò và những rủi ro tiềm ẩn từ không gian mạng, Đảng ủy, Ban Giám đốc Học viện đã rất quan tâm quán triệt, triển khai nhiều văn bản quan trọng của cấp trên nhằm quản lý chặt chẽ việc sử dụng internet, mạng xã hội trong toàn học viện. Trước hết phải kể đến Quy định số 3288/QyĐ-BĐBP, ngày 11/8/2022 của Bộ Tư lệnh Bộ đội Biên phòng (BĐBP) về quản lý và đảm bảo an toàn thông tin, an ninh mạng trong BĐBP, trong đó chương II, mục 2, điều 16 nhấn mạnh, khi tham gia internet và mạng xã hội cần tuân thủ pháp luật và quy định của quân đội; ứng xử văn hóa, đúng mực; không chia sẻ, bình luận, đăng tải thông tin sai sự thật, phản động; không tiết lộ hình ảnh, hoạt động của đơn vị; tiếp theo phải kể đến là Thông tư số 107/2024/TT-BQP, ngày 30/11/2024 của Bộ Quốc phòng (BQP) bao gồm những quy định quan trọng về quản lý và bảo đảm an toàn thông tin, an ninh mạng trong BQP, xác lập những quy định bắt buộc các giải pháp kỹ thuật giám sát, mã hóa, xác thực, quản lý truy cập và ứng cứu sự cố an toàn thông tin. Đặc biệt nhất là Thông tư số 81/2025/TT-BQP, ngày 26/7/2025 của Bộ Tư lệnh 86 về ban hành quy định cụ thể về quản lý, cung cấp, sử dụng ứng dụng, dịch vụ và thông tin trên mạng internet trong BQP. Thông tư nêu rõ các ứng dụng, dịch vụ dùng chung trong BQP phải được quản lý tập trung tại Trung tâm Dữ liệu của Bộ. Quân nhân khi sử dụng mạng xã hội phải tìm hiểu kỹ các điều khoản của nhà cung cấp, chỉ chia sẻ thông tin chính thống, tin cậy, tuyệt đối không đăng tải, chia sẻ thông tin bí mật Nhà nước, bí mật quân sự, các nội dung phản cảm, sai lệch, vi phạm pháp luật hoặc ảnh hưởng uy tín của cơ quan, đơn vị… Những văn bản trên có thể coi là sự cụ thể hóa các quy định của Nghị quyết số 57-NQ/TW ngày 22/12/2024 của Bộ Chính trị về đột phá phát triển khoa học công nghệ, chuyển đổi số quốc gia và bảo đảm an ninh, an toàn thông tin trong quân đội. Những văn bản trên vừa giúp Ban Giám đốc và cấp ủy, chỉ huy các cơ quan đơn vị đảm bảo được an toàn thông tin, vừa góp phần giữ gìn phẩm chất đạo đức, lối sống chuẩn mực cho học viên trong thời đại số. Đây cũng là cơ sở để phát huy những lợi ích to lớn mà internet, mạng xã hội mang lại, như: Hỗ trợ học tập và nghiên cứu khoa học. Nhờ mạng internet, học viên có thể tiếp cận nhanh chóng với kho tàng tri thức khổng lồ của nhân loại. Các trang thông tin điện tử chính thống, thư viện số, tạp chí khoa học quốc phòng giúp học viên mở rộng hiểu biết, cập nhật kiến thức mới, phục vụ cho học tập và nghiên cứu. Internet, mạng xã hội còn là công cụ kết nối, chia sẻ thông tin hiệu quả, giúp học viên giữ liên lạc với gia đình, bạn bè, đồng đội, chia sẻ kinh nghiệm học tập, rèn luyện, lan tỏa các giá trị tốt đẹp của người lính biên phòng. Nhiều học viên đã sử dụng các nền tảng như facebook, zalo,… để tuyên truyền về hình ảnh “Bộ đội Cụ Hồ”, “Người chiến sĩ mang quân hàm xanh”, góp phần giáo dục truyền thống, nâng cao nhận thức xã hội cho mọi tầng lớp nhân dân. Bên cạnh đó, internet, mạng xã hội là công cụ tự học, tự rèn luyện. Trong xu thế chuyển đổi số, HVBP phòng đang đẩy mạnh ứng dụng công nghệ thông tin trong giảng dạy, học tập và triển khai mô hình “nhà trường thông minh”. Internet, mạng xã hội giúp học viên chủ động học ngoại ngữ, tin học, kỹ năng quân sự thông qua các phần mềm mô phỏng, học liệu số, góp phần nâng cao chất lượng đào tạo, rèn luyện bản lĩnh và năng lực chuyên môn. Đồng thời, nternet, mạng xã hội còn giúp tạo môi trường mở để học viên thể hiện năng lực sáng tạo. Nhiều học viên đã tham gia nghiên cứu khoa học, viết bài, xây dựng video, clip tuyên truyền tích cực về hoạt động của học viên Học viện Biên phòng, về những gương mặt trẻ tiêu biểu của học viện, của lực lượng và của toàn quân, qua đó khẳng định năng lực sáng tạo, bản lĩnh trí tuệ của thế hệ trẻ Quân đội trong thời đại số.

Bên cạnh những mặt tích cực, internet và mạng xã hội cũng đang đặt ra nhiều thách thức cho học viên. Đó là, nguy cơ lộ lọt thông tin mật, vi phạm quy định về an toàn thông tin trong Quân đội, như: Chia sẻ hình ảnh, video clip liên quan đến hoạt động học tập, huấn luyện, sinh hoạt của đơn vị...; bên cạnh đó, internet, mạng xã hội còn tác động mạnh mẽ đến chuẩn mực đạo đức của quân nhân, lối sống thực dụng, coi nhẹ tập thể, thiếu lý tưởng cách mạng, dễ bị lôi kéo bởi những trào lưu, xu hướng lệch chuẩn trên mạng xã hội… Với nhận thức đơn giản, tưởng chừng vô hại có thể sẽ gây ra hậu quả nghiêm trọng, tạo cơ hội cho các thế lực thù địch khai thác, xuyên tạc phục vụ vào mục đích chống phá.

Để phát huy những tác động tích cực, hạn chế mặt trái của internet, mạng xã hội đến đạo đức, lối sống của học viên HVBP, cần triển khai đồng bộ một số giải pháp sau:

Một là, đẩy mạnh giáo dục chính trị, đạo đức, lối sống cách mạng theo tư tưởng Hồ Chí Minh. Thực hiện lời dạy của Chủ tịch Hồ Chí Minh: “Hiền, dữ phải đâu là tính sẵn, phần nhiều do giáo dục mà nên”, công tác giáo dục, rèn luyện đạo đức, lối sống cho học viên HVBP phải được đặt lên hàng đầu. Cấp ủy, chỉ huy các đơn vị cần thường xuyên tổ chức học tập các chuyên đề về tư tưởng, đạo đức, phong cách Hồ Chí Minh, gắn việc học tập và làm theo tư tưởng đạo đức của Bác với Cuộc vận động xây dựng người quân nhân cách mạng: “Trung thành, Dũng cảm, Kỷ luật, Trí tuệ, Vì nhân dân phục vụ”. Qua đó, giúp học viên nhận thức rõ trách nhiệm của mình, giữ vững bản lĩnh chính trị, kiên định lý tưởng, có sức đề kháng trước những cám dỗ của đời sống vật chất và các thông tin xấu độc trên không gian mạng.

Hai là, xây dựng môi trường văn hóa quân sự trong sạch, lành mạnh. Cố Thủ tướng Phạm Văn Đồng đã nói: “Muốn có xã hội tốt thì phải có con người tốt, muốn có con người tốt thì phải có môi trường xã hội tốt”. Môi trường văn hóa trong HVBP cần được xây dựng toàn diện, chính quy, kỷ cương, sáng - xanh - sạch - đẹp, gắn kết chặt chẽ giữa học tập, rèn luyện với sinh hoạt văn hóa tinh thần lành mạnh. Cần tiếp tục phát huy các mô hình “Mỗi tuần một câu hỏi, một đáp án”, “Mỗi ngày một tin tốt”, “Mỗi tuần một câu chuyện đẹp”,… nhằm lan tỏa giá trị tích cực, tạo động lực cho học viên phấn đấu, noi gương lẫn nhau trong học tập và sinh hoạt.

Ba là, phát huy vai trò tự giác, tự tu dưỡng rèn luyện của học viên. Bản thân mỗi học viên HVBP phải tự ý thức rèn luyện bản lĩnh, phẩm chất đạo đức, lối sống quân nhân trong mọi điều kiện, hoàn cảnh. Cần chủ động trang bị kiến thức pháp luật, kỹ năng sử dụng mạng xã hội an toàn, nhận diện thông tin xấu độc cho các đối tượng học viên, nhất là đối với học viên đào tạo cấp phân đội, từ đó hình thành cho học viên thái độ đúng đắn, hành vi ứng xử văn hóa khi tham gia mạng xã hội. Đặc biệt, học viên cần biết tự điều chỉnh thời gian sử dụng mạng xã hội hợp lý, đúng quy định của cấp trên và Học viện, tránh sa đà hoặc “nghiện mạng” làm ảnh hưởng nhiệm vụ chính trị. Chiến thắng chính bản thân, vượt qua cám dỗ vật chất và thông tin tiêu cực chính là biểu hiện cao nhất của sự trưởng thành về nhân cách đạo đức quân nhân.

Bốn là, đấu tranh, phòng chống các biểu hiện tiêu cực và tệ nạn xã hội. Cấp ủy, chỉ huy các cơ quan đơn vị trong Học viện cần thường xuyên theo dõi, nắm bắt tư tưởng, hành vi của học viên trên không gian mạng, kịp thời phát hiện, uốn nắn những biểu hiện lệch chuẩn. Đồng thời, tăng cường công tác tuyên truyền, giáo dục pháp luật, kỷ luật và các quy định của BQP, kết hợp xử lý nghiêm các trường hợp vi phạm quy tắc ứng xử, phát ngôn trái quy định. Song song với đó, cần kiên quyết đấu tranh với biểu hiện của lối sống thực dụng, hưởng thụ, xa rời lý tưởng cách mạng, tích cực đấu tranh phản bác các quan điểm sai trái, xuyên tạc của các thế lực thù địch, chủ động, tích cực tham gia đấu tranh bảo vệ nền tảng tư tưởng của Đảng trên không gian mạng.

Năm là, gắn công tác giáo dục đạo đức với đổi mới nội dung, phương pháp giáo dục, đào tạo. HVBP cần tiếp tục đổi mới nội dung, chương trình, phương pháp giảng dạy, gắn lý luận với thực tiễn; tăng cường ứng dụng công nghệ thông tin, chuyển đổi số trong giảng dạy; đưa nội dung “văn hóa số và an toàn mạng trong Quân đội” vào chương trình giáo dục chính khóa. Đồng thời, tổ chức các buổi tọa đàm, diễn đàn “Thanh niên với văn hóa mạng”, “Học viên HVBP với đạo đức thời đại số”,… giúp học viên nâng cao ý thức, kỹ năng, trách nhiệm quân nhân khi tham gia mạng xã hội.

Internet và mạng xã hội là công cụ rất hữu ích nếu được sử dụng đúng đắn. Trong HVBP hiện nay, việc sử dụng internet, mạng xã hội của học viên cần tuân thủ pháp luật, kỷ luật, quy định để bảo đảm an toàn thông tin, giữ gìn phẩm chất người quân nhân cách mạng. Với tinh thần “Học đi đôi với hành, lý luận gắn với thực tiễn, nhà trường gắn với biên giới”, học viên HVBP sẽ tiếp tục phát huy bản lĩnh, trí tuệ, đoàn kết, sáng tạo, vừa nắm bắt thành tựu của thời đại số, vừa giữ vững đạo đức, kỷ luật, bản lĩnh chính trị, hoàn thành xuất sắc nhiệm vụ đào tạo và nghiên cứu khoa học, góp phần quản lý, bảo vệ vững chắc chủ quyền lãnh thổ, an ninh biên giới quốc gia./.

Tài liệu tham khảo

1.Bộ Chính trị (2024), Nghị quyết số 57-NQ/TW ngày 22/12/2024 của Bộ Chính trị về đột phá phát triển khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số quốc gia, Hà Nội.

2. Bộ Tư lệnh 86, Thông tư số 81/2025/TT-BQP ngày 26/7/2025 quy định cụ thể về quản lý, cung cấp, sử dụng ứng dụng, dịch vụ và thông tin trên mạng Internet trong BQP, Hà Nội.

3. Học viện Biên phòng (2025),Chỉ thị số 2157/CT-HVBP ngày 01 tháng 9 năm 2025 về nhiệm vụ năm học 2025-2026, Hà Nội

4. Nguyễn Đức Hải (2024), Đấu tranh, bảo vệ chủ quyền quốc gia trên không gian mạng.

                                             Đại tá Phùng Thị Dự - Khoa KHCB