Xây dựng đời sống tinh thần góp phần tạo lập niềm tin, lý tưởng cách mạng cho thanh niên trong Học viện Biên phòng đáp ứng yêu cầu, nhiệm vụ trong tình hình mới

 

Tóm tắt: Xây dựng đời sống tinh thần góp phần tạo lập niềm tin, lý tưởng cách mạng cho thanh niên là nhiệm vụ cốt lõi trong sự nghiệp xây dựng và phát triển đất nước, đặc biệt trong bối cảnh hiện nay khi tâm lý, tư tưởng thanh niên đang bị chi phối mạnh mẽ bởi những tác động phức tạp từ không gian mạng và xu hướng hội nhập văn hóa. Tại Học viện Biên phòng (HVBP), công tác chăm lo đời sống vật chất, tinh thần cho thanh niên luôn được Đảng ủy, Ban Giám Đốc Học viện, cấp ủy, chỉ huy các cơ quan, đơn vị hết mực quan tâm. Nhờ đó, đã góp phần quan trọng vào việc hình thành cho thanh niên những phẩm chất đạo đức tốt đẹp, bản lĩnh chính trị vững vàng, tinh thần vượt khó vươn lên trong học tập và công tác, sẵn sàng cống hiến cho sự nghiệp xây dựng và bảo vệ Tổ quốc.

Thanh niên trong các nhà trường quân đội nói chung, đặc biệt là thanh niên HVBP, đang ngày càng khẳng định vai trò là lực lượng xung kích, kế thừa và phát huy truyền thống vẻ vang của Quân đội nhân dân Việt Nam. Được học tập, rèn luyện dưới mái trường giàu truyền thống, dưới ánh sáng soi đường của Đảng, thanh niên HVBP không chỉ được trang bị kiến thức chuyên môn mà còn được giáo dục toàn diện về lý tưởng cách mạng, phẩm chất đạo đức, tinh thần kỷ luật và bản lĩnh chính trị vững vàng. Từ đó, hun đúc nên tinh thần trách nhiệm, nhiệt huyết và ý chí vươn lên, sẵn sàng cống hiến cho sự nghiệp xây dựng và bảo vệ Tổ quốc trong tình hình mới.

Dưới sự lãnh đạo, chỉ đạo sát sao của Đảng ủy, Ban Giám đốc Học viện và sự phối hợp đồng bộ của cơ quan chính trị, tổ chức Đoàn Thanh niên, cấp ủy, chỉ huy các cơ quan, đơn vị hoạt động của Đoàn thanh niên tại HVBP không ngừng phát triển cả chiều rộng lẫn chiều sâu. Thanh niên được tạo điều kiện thuận lợi để tham gia vào nhiều mô hình sinh hoạt chính trị - xã hội có ý nghĩa thiết thực, thông qua đó rèn luyện, trưởng thành và thể hiện vai trò chủ thể trong các phong trào hành động cách mạng. Đặc biệt, công tác nâng cao đời sống tinh thần cho thanh niên được chú trọng như một kênh quan trọng để bồi dưỡng lý tưởng, xây dựng bản lĩnh, củng cố niềm tin, nuôi dưỡng lòng yêu nước và ý chí vươn lên. Các diễn đàn, tọa đàm, hoạt động văn hóa - văn nghệ, thể dục - thể thao không chỉ tạo môi trường rèn luyện, phát triển năng lực cá nhân mà còn lan tỏa tinh thần yêu nước, niềm tin vào Đảng, tự hào dân tộc, hun đúc tinh thần trách nhiệm và khát vọng cống hiến. Trước những tác động tiêu cực từ mặt trái của mạng xã hội và sự chống phá của các thế lực thù địch, công tác giáo dục chính trị tinh thần lại càng có ý nghĩa quan trọng. Các hoạt động được tổ chức bài bản, linh hoạt, sinh động, góp phần tạo nên “lá chắn tư tưởng” vững chắc, giúp thanh niên nhận diện đúng - sai, kiên định với lý tưởng cách mạng, chủ động phản bác các quan điểm sai trái, lệch lạc.

Có thể khẳng định rằng, thông qua việc chăm lo đời sống tinh thần một cách toàn diện và hiệu quả, thanh niên HVBP không chỉ được trang bị tri thức, kỹ năng mà còn được xây dựng bản lĩnh chính trị, phẩm chất đạo đức, tinh thần kỷ luật và lòng trung thành tuyệt đối với Tổ quốc. Đây là nền tảng vững chắc để thanh niên trở thành lực lượng xung kích, tiên phong, góp phần xây dựng Quân đội vững mạnh, Học viện Biên phòng phát triển toàn diện, đáp ứng yêu cầu, nhiệm vụ trong tình hình mới.

Tuy nhiên, trong bối cảnh hiện nay, trước tác động phức tạp của mặt trái xã hội và không gian mạng, một bộ phận thanh niên nói chung, thanh niên quân đội nói riêng có biểu hiện dao động về tư tưởng, suy giảm niềm tin và lý tưởng cách mạng. Những trào lưu sống thực dụng, tôn sùng cá nhân, chạy theo lối sống nhanh, sống gấp đã tác động không nhỏ đến nhận thức và hành vi của giới trẻ. Đặc biệt, mạng xã hội trở thành kênh truyền tải các thông tin lệch lạc, hình ảnh bóp méo, luận điệu xuyên tạc, làm xói mòn nền tảng tư tưởng, tinh thần của thanh niên.

Các thế lực thù địch lợi dụng điều đó để thúc đẩy âm mưu “phi chính trị hóa” Quân đội. Chúng triệt để lợi dụng các vấn đề nhạy cảm, sự cố phát sinh trong nội bộ quân đội để tung tin giả, bóp méo sự thật, xuyên tạc bản chất cách mạng, truyền thống anh hùng và phẩm chất cao đẹp của “Bộ đội Cụ Hồ”. Đặc biệt, chúng tập trung vào đối tượng là thanh niên - những người trẻ tuổi, đang trong giai đoạn hình thành và hoàn thiện lý tưởng sống - để gieo rắc tâm lý hoài nghi, làm phai nhạt niềm tin, kích động “tự diễn biến”, “tự chuyển hóa” từ bên trong. Gần đây, sau vụ việc một quân nhân thuộc Quân khu 1 tử vong vì viêm não mô cầu - một căn bệnh có diễn biến nhanh và nguy hiểm - các đối tượng phản động đã lập tức bóp méo thông tin, đẩy vụ việc lên thành hiện tượng “bất thường trong quân đội”, sử dụng các luận điệu như “quân nhân bị bạo hành”, “quân đội che giấu sự thật”… nhằm gây hoang mang dư luận, kích động sự hoài nghi của nhân dân, nhất là làm suy giảm niềm tin của thanh niên vào Quân đội nhân dân Việt Nam - lực lượng chính trị, lực lượng chiến đấu tuyệt đối trung thành của Đảng, Nhà nước và Nhân dân.

Trong bối cảnh đó, việc xây dựng đời sống tinh thần phong phú, lành mạnh, tích cực cho thanh niên trong Quân đội nói chung, thanh niên HVBP nói riêng là nhiệm vụ thường xuyên, cấp thiết và mang ý nghĩa chiến lược. Đây là cơ sở để thanh niên hình thành thế giới quan cách mạng, củng cố niềm tin vào con đường đi lên chủ nghĩa xã hội, nâng cao khả năng “đề kháng tư tưởng” trước các tác động tiêu cực từ môi trường bên ngoài, đặc biệt là trên không gian mạng. Qua đó, tạo dựng một lớp thanh niên quân đội có bản lĩnh chính trị vững vàng, phẩm chất đạo đức trong sáng, lý tưởng sống cao đẹp, tinh thần trách nhiệm cao; luôn sẵn sàng chiến đấu, hy sinh vì Tổ quốc, vì Nhân dân, vì lý tưởng cộng sản cao cả đúng như tinh thần Nghị quyết Đại hội Đại biểu Đảng bộ Quân đội lần thứ XI, nhiệm kỳ 2020-2025 đã xác định.

Để xây dựng đời sống tinh thần vững mạnh, góp phần tạo lập niềm tin và lý tưởng cách mạng cho thanh niên HVBP trong tình hình mới, cần tập trung triển khai đồng bộ, hiệu quả một số giải pháp trọng tâm sau:

Thứ nhất, tăng cường giáo dục chính trị, tư tưởng và bồi dưỡng nhân sinh quan cách mạng cho thanh niên thông qua các hình thức diễn đàn, tọa đàm, giao lưu, học hỏi

Đây là giải pháp nền tảng nhằm hình thành và củng cố niềm tin, lý tưởng cách mạng cho thanh niên HVBP. Trọng tâm là tiếp tục triển khai hiệu quả Đề án “Đổi mới công tác giáo dục chính trị tại đơn vị trong giai đoạn mới”; nâng cao nhận thức cho đoàn viên, thanh niên về bản chất khoa học, cách mạng của chủ nghĩa Mác - Lênin, tư tưởng Hồ Chí Minh, về con đường đi lên chủ nghĩa xã hội ở Việt Nam, cũng như các chủ trương, đường lối của Đảng, chính sách, pháp luật của Nhà nước. Qua đó, hình thành cho thanh niên thế hệ mới lý tưởng cách mạng kiên định: độc lập dân tộc gắn liền với chủ nghĩa xã hội - con đường mà Đảng và dân tộc đã lựa chọn.Cùng với đó là thường xuyên giáo dục truyền thống tốt đẹp của dân tộc và Quân đội nhân dân Việt Nam anh hùng, bồi dưỡng sâu sắc những phẩm chất cao quý của “Bộ đội Cụ Hồ”; khơi dậy niềm tự hào, ý chí phấn đấu, tinh thần tự lực, tự cường trong mỗi thanh niên. Đây chính là nền tảng để giữ vững bản chất cách mạng, phát huy truyền thống vẻ vang của Quân đội, lan tỏa sâu rộng những giá trị tốt đẹp trong toàn Học viện.

Công tác giáo dục chính trị, lý tưởng cách mạng cần được tổ chức linh hoạt, sinh động với nhiều hình thức như: tích hợp trong nội dung các bài giảng, tổ chức sinh hoạt chính trị - tư tưởng theo chủ đề, diễn đàn thanh niên, tọa đàm, các cuộc thi tìm hiểu trên nền tảng số, mạng xã hội. Tạo điều kiện cho thanh niên được bày tỏ suy nghĩ, quan điểm cá nhân; khuyến khích phản biện, trao đổi để hình thành nhận thức đúng đắn, phát triển tư duy độc lập. Đồng thời, qua đó lan tỏa tinh thần tích cực, định hướng dư luận tốt, kịp thời nhận diện và phản bác các thông tin xấu độc, âm mưu thủ đoạn của các thế lực thù địch. Đây cũng là môi trường rèn luyện năng lực tư duy phản biện, kỹ năng phòng vệ thông tin, giúp thanh niên xây dựng bản lĩnh vững vàng, hình thành “sức đề kháng tư tưởng” trước các chiêu trò xuyên tạc, kích động, bóp méo sự thật.

Thứ hai, tạo môi trường sinh hoạt tập thể và rèn luyện tinh thần đoàn kết

Xây dựng môi trường sinh hoạt tập thể là yếu tố then chốt để phát triển đời sống tinh thần cho thanh niên trong HVBP. Đây là không gian giúp thanh niên phát triển toàn diện, rèn luyện kỹ năng sống và hình thành những giá trị đạo đức tốt đẹp. Môi trường này cần tạo ra sự hấp dẫn, khuyến khích thanh niên rèn luyện bản thân, đồng thời tạo cơ hội giao lưu, học hỏi và phát triển năng lực cá nhân thông qua các hoạt động như thi đua, văn hóa, thể thao, văn nghệ và tình nguyện. Những hoạt động này không chỉ nâng cao đời sống tinh thần mà còn giúp thanh niên rèn luyện sức khỏe, thể hiện bản lĩnh và phát huy tinh thần đoàn kết, từ đó xây dựng tập thể vững mạnh.

Đoàn Thanh niên HVBP, với vai trò là tổ chức trực tiếp quản lý và giáo dục thanh niên, cần đặc biệt chú trọng đến việc bồi dưỡng lý tưởng cách mạng. Đây phải là nhiệm vụ hàng đầu trong công tác giáo dục đoàn viên. Các chương trình hoạt động tập thể cần thiết thực, nhằm giáo dục lý tưởng cách mạng, khơi dậy tinh thần xung kích, tình nguyện và gắn kết phong trào thanh niên với các phong trào cách mạng của đơn vị. Việc đổi mới thường xuyên về nội dung, hình thức và phương pháp giáo dục, bồi dưỡng lý tưởng cách mạng cho thanh niên là cần thiết, đồng thời phải gắn chặt với việc thực hiện Phong trào thi đua "Thanh niên Quân đội rèn đức, luyện tài, xung kích, sáng tạo, xứng danh Bộ đội Cụ Hồ thời kỳ mới", với các nội dung trọng tâm: “Một tập trung, hai xung kích, ba sáng tạo”.

Trên cơ sở đó định hướng tư tưởng, củng cố niềm tin, xây dựng động cơ xung kích, phấn đấu biến khẩu hiệu thành những hành động cụ thể, có sức lan tỏa cho thanh niên HVBP, tạo nên khí thế thi đua sôi nổi: “Học tập tốt - Hành động giỏi; Đoàn kết tốt - Kỷ luật nghiêm”. Cùng nhau đoàn kết, xung kích sẵn sàng nhận và  hoàn thành xuất sắc nhiệm vụ huấn luyện, học tập, xây dựng chính quy, rèn luyện kỷ luật và bảo đảm an toàn, ngay cả những nhiệm vụ khó khăn, gian khổ. Thi đua sáng tạo, kế thừa các thành quả của cuộc cách mạng công nghiệp 4.0 và thành tựu của công cuộc chuyển đổi số vào trong thực tiễn học tập, công tác, góp phần nâng cao chất lượng huấn luyện, khả năng sẵn sàng chiến đấu, và nghiên cứu khoa học. Được học tập, cống hiến trong môi trường tập thể đoàn kết, phát triển sẽ giúp cho thanh niên có được niềm tin và động lực to lớn để xây dựng tổ chức

Ba là, kiên quyết đấu tranh với những quan điểm sai trái, phản động và những biểu hiện suy thoái về tư tưởng chính trị, đạo đức, lối sống.

Xây dựng đời sống văn hóa, tinh thần lành mạnh và phong phú cho thanh niên cần phải tập trung vào việc ngăn chặn, vô hiệu hóa các loại văn hóa độc hại xâm nhập vào đơn vị. Đồng thời, rèn luyện cho thanh niên kỹ năng nhận diện các trang mạng phản động và các biểu hiện suy thoái, nhằm hạn chế sự phát tán và lan tỏa của những nội dung xấu. Thúc đẩy thái độ tích cực và phương pháp đấu tranh phù hợp trong thanh niên, đặc biệt là trong việc đối phó với các luận điệu tuyên truyền xuyên tạc, các trào lưu văn hóa đồi trụy, phản động. Thanh niên cần phát huy sức mạnh xung kích, ứng dụng hiệu quả công nghệ thông tin, đổi mới hình thức tuyên truyền và đấu tranh, lan tỏa hình ảnh tốt đẹp của "Bộ đội Cụ Hồ", nhiệt huyết tuổi trẻ và môi trường quân đội, từ đó tạo nên một thế trận vững chắc mà không luận điệu xấu nào có thể công kích hay làm lung lay.

Cùng với đó, cần tăng cường chia sẻ và kịp thời nắm bắt tâm tư nguyện vọng của thanh niên, đặc biệt là những học viên mới bước vào môi trường quân ngũ. Việc này giúp ngăn chặn từ sớm những biểu hiện suy thoái tư tưởng, giúp học viên vượt qua sự giao động tâm lý tuổi trẻ, nhanh chóng hòa nhập vào hoạt động chung, qua đó củng cố niềm tin và lý tưởng cách mạng. Đồng thời, công tác tuyên truyền cần được thực hiện thường xuyên, để thanh niên trong Học viện nắm vững và thực hiện nghiêm các quy định của Nhà nước và Quân đội về quản lý, kiểm tra, thẩm định và phát hành các phương tiện truyền thông, bao gồm các tài liệu in ấn, băng đĩa hình, phim ảnh, báo chí và các thiết bị điện tử, kết nối Internet. Mặt khác, cần gắn công tác tuyên truyền với việc phát huy dân chủ cơ sở, thực hiện đấu tranh tự phê bình và phê bình, tạo cơ sở vững chắc trong việc chống lại sự xâm nhập và thẩm thấu của các loại văn hóa độc hại vào đơn vị.

Thứ tư, khuyến khích các mô hình hay, cách làm sáng tạo góp phần nâng cao đời sống vật chất, tinh thần cho bộ đội

Cấp ủy, chỉ huy đơn vị và đoàn thanh niên cần chú trọng sâu sắc đến đời sống vật chất và tinh thần của bộ đội, tạo ra các phong trào thi đua và khuyến khích những mô hình hay, cách làm sáng tạo trong đơn vị. Những sáng kiến này góp phần tạo nên các sân chơi bổ ích, thu hút đông đảo cán bộ, học viên và chiến sĩ tham gia. Các phong trào thi đua cần có kế hoạch cụ thể, cơ chế khen thưởng rõ ràng để khuyến khích các mô hình hiệu quả, giúp ứng dụng vào thực tiễn và duy trì lâu dài. Tăng cường công tác tuyên truyền, nêu gương những cá nhân điển hình, tiên tiến, lan tỏa những cách làm hay và duy trì hiệu quả hoạt động của các mô hình đã triển khai như: “Vườn rau thanh niên”, “Sinh nhật đồng đội”, “Tổ tư vấn pháp lý”, “Câu lạc bộ văn hoá, văn nghệ”, “Câu lạc bộ bóng đá”, “Câu lạc bộ cầu lông”… Đồng thời, cần khuyến khích nhân rộng các mô hình hoạt động nhằm nâng cao nhận thức và biến nhận thức đó thành hành động cụ thể, ví dụ như: “Mỗi tuần một câu chuyện về Bác”, “Mỗi tuần một lời dạy của Bác”, “Thanh niên thực hành tiết kiệm, làm theo lời Bác”. Cần có cơ chế để đoàn viên thanh niên áp dụng các sáng kiến cải tiến vào thực tiễn học tập, công tác, qua đó nâng cao chất lượng, hiệu quả trong công tác giáo dục, đào tạo, tăng gia sản xuất, huấn luyện và sẵn sàng chiến đấu.

Bên cạnh đó, việc thúc đẩy học tập và nghiên cứu khoa học cho thanh niên trong Học viện cũng cần được đặc biệt quan tâm để đáp ứng yêu cầu của thời đại công nghệ số. Cần tạo điều kiện thuận lợi để thanh niên tham gia các khóa học nâng cao trình độ chuyên môn, kỹ năng công nghệ thông tin, nghiên cứu khoa học về quốc phòng, an ninh. Mặt khác, việc khuyến khích tham gia các cuộc thi sáng tạo sẽ giúp thanh niên phát huy tối đa năng lực bản thân, tạo động lực phấn đấu. Thông qua các nghiên cứu, sáng kiến khoa học, thanh niên không chỉ đóng góp vào việc nâng cao chất lượng công tác quân sự mà còn củng cố niềm tin vào khả năng của mình trong việc xây dựng một quân đội mạnh, bảo vệ Tổ quốc.

    Thứ năm, đẩy mạnh xây dựng chính quy, rèn luyện kỷ luật và chấp hành pháp luật để tăng cường sức mạnh chính trị, tinh thần cho thanh niên

Xây dựng Học viện chính quy, mẫu mực toàn diện trên các mặt công tác và trong thực hiện các nhiệm vụ sẵn sàng chiến đấu, huấn luyện, diễn tập, giáo dục, đào tạo, học tập, công tác, sinh hoạt, v.v. Thực hiện nền nếp, hiệu quả các chế độ trong ngày, trong tuần; nâng cao chất lượng chế độ hội ý, giao ban, sinh hoạt các cấp; tăng cường rèn luyện, xây dựng phương pháp, tác phong công tác chính quy, khoa học, phát huy tính tiền phong, gương mẫu của đội ngũ cán bộ các cấp, thực hiện “cấp trên làm gương cho cấp dưới, cán bộ làm gương cho chiến sĩ, cơ quan làm gương cho đơn vị”. Thực hiện tốt  công tác kiểm tra, giám sát, kịp thời chấn chỉnh, khắc phục khâu yếu, mặt yếu, bảo đảm cho công tác xây dựng chính quy trong toàn Học viện đạt hiệu quả thiết thực, đồng đều, vững chắc.

Cấp ủy, chỉ huy các cấp cần tiếp tục quán triệt Quy chế công tác quản lý tư tưởng quân nhân, tăng cường các biện pháp nắm, quản lý, dự báo tình hình tư tưởng, kỷ luật; dự kiến những phức tạp có thể nảy sinh, hiểu rõ căn nguyên các vi phạm để chủ động ngăn chặn, xử lý kịp thời, hiệu quả các tình huống ngay từ sớm. Quá trình thực hiện, cần bám sát thực tiễn, đặc thù nhiệm vụ của từng đơn vị, kết hợp chặt chẽ giữa xây và chống, lấy xây là chính, chống là quan trọng; lấy giáo dục, thuyết phục, cảm hóa, ngăn ngừa, đề phòng là chính, lấy tích cực đẩy lùi tiêu cực; xử lý nghiêm minh, dân chủ, công khai, minh bạch các trường hợp vi phạm kỷ luật, pháp luật, an toàn giao thông. Đẩy mạnh các biện pháp xây dựng môi trường văn hóa quân sự lành mạnh; quan tâm bảo đảm tốt đời sống vật chất, tinh thần giúp cán bộ, chiến sĩ trẻ yên tâm học tập, công tác, xác định tốt nhiệm vụ xây dựng cơ quan, đơn vị. Coi trọng xây dựng ý thức tự giác của mỗi quân nhân trẻ trong chấp hành nền nếp chế độ; xây dựng mối đoàn kết tốt trong nội bộ, đoàn kết quân dân. Qua đó, làm chuyển biến mạnh mẽ về nhận thức, trách nhiệm của thanh niên trong toàn Học viện trong việc duy trì nền nếp, chế độ chính quy, chấp hành kỷ luật; góp phần nâng cao chất lượng toàn diện trên các mặt công tác, tạo lập niềm tin, lý tưởng cách mạng cho thanh niên trong HVBP đáp ứng yêu cầu, nhiệm vụ trong tình hình mới.

Trong năm 2025 và những năm tiếp theo, phát huy hơn nữa kết quả đạt được, thanh niên HVBP luôn nỗ lực, cố gắng tạo môi trường văn hóa quân sự lành mạnh, đa dạng hóa các hoạt động nâng cao đời sống vật chất tinh thần, qua đó củng cố niềm tin, lý tưởng cách mạng, không ngừng rèn luyện bản lĩnh chính trị vững vàng; xác định rõ trách nhiệm của bản thân trong công cuộc đấu tranh bảo vệ nền tảng tư tưởng của Đảng, coi đây là nhiệm vụ quan trọng góp phần xây dựng HVBP vững mạnh toàn diện, “mẫu mực, tiêu biểu”, hoàn thành xuất sắc nhiệm vụ chính trị, xứng đáng là trung tâm đào tạo và nghiên cứu khoa học hàng đầu của lực lượng Bộ đội Biên phòng/.

 

         Thượng tá Hoàng Thị Mỹ - Khoa Khoa học Cơ bản